Chào mừng kỷ niệm 51 năm Ngày thành lập Tổng công ty Điện lực miền Trung (07/10/1975 – 07/10/2026)

Đại tướng Võ Nguyên Giáp đổ mẻ bê tông đầu tiên xây dựng đường dây 110 kV Huế - Đà Nẵng (năm 1987) Tổng công ty Điện lực miền Trung, tiền thân là Công ty Điện lực miền Trung, được Bộ trưởng Bộ Điện và Than ký quyết định thành lập số 1867 QĐ/TCCB-3 ngày 07/10/1975, gồm các cơ sở điện lực do chính quyền Sài Gòn xây dựng, của SIPEA do Pháp quản lý, Nhà máy điện Quảng Trị thuộc Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam, Nhà máy điện Quảng Bình của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hoà; có nhiệm vụ sản xuất, truyền tải, kinh doanh điện năng và quản lý đầu tư xây dựng các công trình nguồn, lưới điện trên địa bàn miền Trung, Tây Nguyên.

Khúc ruột miền Trung là vùng chiến tranh suốt 30 năm nên không có công trình điện quy mô lớn nào được xây dựng mà chỉ có các cơ sở điện lực nhỏ bé, phân tán phục vụ ánh sáng đô thị và nhu cầu khu quân sự. Ngay khi mới thành lập, Điện lực miền Trung đã rơi vào thế yếu kém, cơ sở vật chất nghèo nàn, lạc hậu, sản lượng điện thương phẩm chưa đầy 100 triệu kWh vào năm 1976.

Những năm từ 1976 đến 1985, điện miền Trung cực kỳ khó khăn, luôn chống đỡ trước tình hình thiếu điện ngày càng nghiêm trọng. Vốn đầu tư ít ỏi, chỉ bằng 3,4% vốn đầu tư của ngành điện lực toàn quốc, không đủ để tăng cường cơ sở vật chất nguồn, lưới điện nhằm cân đối với nhu cầu phát triển kinh tế xã hội trong khu vực.

Giai đoạn này, Điện lực miền Trung đã xây dựng đưa vào hoạt động nhà máy điện Đồng Hới 14MW, còn lại tập trung tiếp nhận, lắp đặt các tổ máy phát điện Diesel được điều động từ miền Nam ra, miền Bắc vào, phục hồi các máy hỏng hiện có, nhưng cũng chỉ đủ để bổ sung cho các máy đã hỏng phải thanh lý qua các năm.

Các nguồn điện như Nhiệt điện Bồng Sơn 20MW, Nhiệt điện Đà Nẵng 120MW chuẩn bị xây dựng rồi huỷ bỏ, Thuỷ điện Đrây H’linh 12MW mới trong giai đoạn đầu xây dựng. Về lưới điện, đã xây dựng mới đường dây 35kV Huế - Đồng Hới và một số đường dây 15 kV, cải tạo sửa chữa lưới điện trong các khu vực thành phố, thị xã đã quá tải, rách nát nhưng khối lượng không nhiều. Đường dây 110kV Đồng Hới - Huế chuẩn bị bước đầu xây dựng.

Do vốn đầu tư quá ít nên các công trình phục vụ sản xuất, công trình phúc lợi, các phương tiện quản lý, thí nghiệm hầu như không được xây dựng, trang bị được bao nhiêu. Công tác sản xuất, cung ứng điện luôn bị động, phải thực hiện lịch đóng cắt điện luân phiên. Do thiếu nguồn nên rất hạn chế trong việc cấp điện cho phụ tải mới, kìm hãm sự phát triển kinh tế, ảnh hưởng lớn đến đời sống nhân dân lúc bấy giờ.

Năm 1981, Bộ Điện lực có Quyết định số 15 ĐL/TCCB-3 ngày 09/5/1981 đổi tên Công ty Điện lực miền Trung thành Công ty Điện lực 3. Tại thời điểm này, Công ty có 11 đơn vị trực thuộc, trong đó 06 Sở quản lý và phân phối điện được đổi tên thành 06 Sở Điện lực tại 6 tỉnh, 01 Xí nghiệp xây dựng điện, 02 Ban kiến thiết, Trường công nhân kỹ thuật.

Năm 1989, 03 tỉnh Bình Trị Thiên, Nghĩa Bình, Phú Khánh được chia thành 07 tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hoà; năm 1991 tỉnh Gia Lai – Kon Tum thành hai tỉnh Gia Lai và Kon Tum; các đơn vị thuộc Công ty Điện lực 3 được tổ chức thành 18 đơn vị; gồm 11 Sở Điện lực, 02 Xí nghiệp, 01 Ban Quản lý, 01 Trung tâm, 01 Nhà khách và Trường Công nhân kỹ thuật.

Qua thời gian dài phấn đấu, những người làm điện ở miền Trung đã bỏ ra nhiều công sức, vất vả, gian khổ nhưng vẫn chưa đưa miền Trung thoát ra khỏi tình trạng thiếu điện, mà tình trạng này ngày càng trở nên gay gắt hơn và còn kéo dài đến những năm 1987 - 1988.

Trong lúc chưa hình thành một phương án chủ yếu để giải quyết điện cho miền Trung thì tháng 2/1988, Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) quyết định ngừng thi công công trình nhiệt điện Đà Nẵng, càng gây tâm lý căng thẳng vốn có từ trước do thiếu điện trên địa bàn.

Trước thực trạng bức xúc đó, nhiều lần Công ty Điện lực 3 đã tổ chức hội nghị với Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố miền Trung, Tây Nguyên để đánh giá tình hình và cùng kiến nghị lên Bộ Năng lượng, Hội đồng Bộ trưởng, đề nghị giải quyết nhanh chóng các phương án cung cấp điện trước mắt cũng như lâu dài cho miền Trung.

Với đề xuất của Giám đốc Công ty Điện lực 3 lúc bấy giờ, Bộ trưởng Bộ Năng lượng đã xác định với lãnh đạo chủ chốt các tỉnh, thành phố miền Trung gồm 3 giải pháp: Củng cố, tăng cường nguồn điện hiện có; kéo lưới điện truyền tải từ Nam ra, Bắc vào; xây dựng tại chỗ các nhà máy điện có công suất đủ mạnh, trước mắt tập trung xây dựng công trình thuỷ điện Ialy (720 MW) để phục vụ nhu cầu tại chỗ, đồng thời tham gia vào lưới Bắc - Nam, làm cầu nối cho lưới điện thống nhất cả nước.