CPCIT: Ứng dụng AI hỗ trợ khảo sát yêu cầu nghiệp vụ và phân tích thiết kế hệ thống phần mềm

Thực tế triển khai các dự án CNTT thường vấp phải một rào cản lớn khoảng cách về ngôn ngữ chuyên môn. Trong khi kỹ sư tập trung vào các khái niệm kỹ thuật như "API", "Microservices", thì bộ phận nghiệp vụ lại quan tâm đến "quy trình phê duyệt", "sổ theo dõi".

Sự thiếu đồng bộ này dẫn đến hệ quả tất yếu như: phần mềm sau khi xây dựng không bám sát thực tế sử dụng; chỉnh sửa nhiều lần khiến dự án kéo dài từ 30-50% thời gian; chất lượng thiết kế phụ thuộc quá nhiều vào kinh nghiệm cá nhân của từng kỹ sư.

Thay vì kỹ sư "dịch" yêu cầu nghiệp vụ sang ngôn ngữ kỹ thuật theo cách hiểu chủ quan, AI đóng vai trò cầu nối hiện thực hóa ngay mô tả nghiệp vụ thành sản phẩm mẫu tương tác mà cả hai bên đều nhìn thấy, thao tác được. Hai bên đồng kiến tạo sản phẩm ngay trong buổi khảo sát.

AI trong khảo sát URD - Prototype trong vài phút Kỹ sư ghi nhận mô tả nghiệp vụ bằng ngôn ngữ tự nhiên, đưa vào AI (Claude Artifacts, v0.dev) để tạo ngay lập tức ứng dụng web demo hoạt động được. Ví dụ từ dự án SSO 2FA – EVNCPC, bộ phận nghiệp vụ mô tả: "Cần cổng đăng nhập tập trung, một tài khoản truy cập tất cả phần mềm nội bộ, xác thực OTP khi đăng nhập thiết bị mới".

AI tạo prototype hoàn chỉnh chỉ trong vài phút: Màn hình đăng nhập SSO EVNCPC Xác thực hai lớp Đây là ứng dụng web hoạt động được (HTML/CSS/JS), nghiệp vụ có thể click, nhập dữ liệu, trải nghiệm gần như phần mềm thật. Mỗi vòng hiệu chỉnh theo phản hồi nghiệp vụ chỉ mất 2-5 phút (thay vì 3-5 ngày). Trên dự án SSO 2FA, sau 3 vòng lặp (~20 phút), nghiệp vụ xác nhận yêu cầu ngay buổi khảo sát đầu tiên thay vì 2-4 vòng x 1-2 tuần theo cách cũ.

Nhờ thao tác trực tiếp trên prototype, nghiệp vụ còn phát hiện bổ sung 12 yêu cầu mà trao đổi bằng văn bản sẽ bị bỏ sót. AI trong phân tích thiết kế - Chuẩn hóa tư duy Sau khi URD được thống nhất, AI tiếp tục đóng vai trò trợ lý phân tích qua 6 giai đoạn: chuẩn bị đầu vào → phân tích kiến trúc → mô hình hóa CSDL → phân tích Use Case → đặc tả API/giao diện → review và tổng hợp.

Từ tài liệu phương án dự án SSO 2FA, AI chuyển hóa thành: kiến trúc hoàn chỉnh. AI không thay thế kỹ sư – AI tăng cường năng lực kỹ sư. AI xử lý phần nặng về khối lượng, kỹ sư tập trung vào phần nặng về tư duy: đánh giá tính khả thi với hạ tầng thực tế, bổ sung tri thức chuyên ngành, đảm bảo phù hợp thực tế.

Tiêu chí Trước Sau (AI) Cải thiện Thời gian thống nhất URD 2-4 vòng (mỗi vòng 1-2 tuần) 1-2 vòng (1-2 ngày) Giảm 70-80% Thay đổi yêu cầu sau triển khai 30-50% Dưới 10% Giảm 70-80% Tổng thời gian PTTK 15-30 ngày công 3-5 ngày công Giảm 70-83% Giá trị lớn nhất không chỉ ở tốc độ mà ở chiều sâu phân tích: 28+ bảng CSDL (gấp 3-7 lần thủ công), quy ước đồng nhất toàn hệ thống, AI tự động bổ sung cơ chế bảo mật mà kỹ sư ít kinh nghiệm thường bỏ qua.

Đặc biệt, kinh nghiệm được mã hóa thành thư viện prompt tái sử dụng không mất đi khi người rời tổ chức. Giải pháp không đòi hỏi đầu tư phần cứng chỉ cần máy tính có Internet và tài khoản AI. Thư viện prompt đã được chuẩn hóa, có thể áp dụng ngay cho các Công ty Điện lực thành viên, Ban VT&CNTT Tổng công ty, và các đơn vị CNTT trong EVN.

Sáng kiến này thay đổi từ gốc cách thức kỹ sư chuyển hóa yêu cầu nghiệp vụ thành giải pháp kỹ thuật: Từ "ghi nhận yêu cầu" sang "đồng kiến tạo sản phẩm", từ phân tích phụ thuộc cá nhân sang chuẩn hóa tư duy thiết kế, từ tri thức trong đầu người sang tri thức được mã hóa và tái sử dụng. Kết quả thực tế trên dự án SSO 2FA đã chứng minh tính khả thi và hiệu quả vượt trội.