Quá tải điện trong gia đình: Nhận biết sớm để phòng ngừa cháy nổ

Quá tải kéo dài tăng nguy cơ chập, cháy Trong sinh hoạt hằng ngày, nhất là mùa nắng nóng, nhiều gia đình có thói quen sử dụng đồng thời các thiết bị công suất lớn như máy điều hòa không khí, bình nóng lạnh, bếp từ, máy giặt,… Khi nhu cầu sử dụng điện tăng cao nhưng hệ thống điện trong gia đình không được thiết kế hoặc nâng cấp tương ứng, nguy cơ quá tải cũng gia tăng.

Phạm Thành Chung (Khoa Điện, Trường Điện – Điện tử, Đại học Bách khoa Hà Nội), quá tải là hiện tượng dòng điện chạy qua mạch vượt quá khả năng chịu tải an toàn của dây dẫn, ổ cắm hoặc thiết bị bảo vệ như aptomat, cầu chì. Khi tình trạng quá tải kéo dài, dây dẫn bị quá nhiệt có thể làm nóng chảy lớp vỏ cách điện, dẫn đến chập mạch (ngắn mạch) và gây hỏa hoạn.

Nhiệt độ cao trong thời gian dài cũng làm lớp cách điện lão hóa, suy giảm chất lượng, làm tăng nguy cơ rò rỉ điện ra vỏ thiết bị hoặc tường và gây nguy hiểm cho người sử dụng. Bên cạnh nguy cơ cháy, nổ và điện giật, dòng điện tăng cao, độ sụt áp trên đường dây cũng tăng, làm điện áp cung cấp cho thiết bị giảm và có thể khiến thiết bị hoạt động không ổn định, vận hành kém hiệu quả và nhanh hư hỏng.

Nếu không được xử lý kịp thời, sự cố quá tải còn có thể ảnh hưởng đến đường dây âm tường và các thiết bị phụ trợ trong nhà. Phạm Thành Chung, tình trạng quá tải và mất an toàn điện trong gia đình thường xuất phát từ hai nhóm nguyên nhân chính: thói quen sử dụng điện và những lỗi trong thiết kế, thi công hoặc sự xuống cấp của hệ thống.

Những thói quen dùng điện chưa đúng như: sử dụng cùng lúc nhiều thiết bị công suất lớn, cắm quá nhiều thiết bị vào một ổ cắm hoặc ổ cắm nối, sử dụng thiết bị điện kém chất lượng,... Về hệ thống điện, nguy cơ có thể xuất phát từ việc dây dẫn có tiết diện không phù hợp với tải; lắp aptomat sai thông số hoặc thiếu aptomat chống giật; hệ thống điện cũ, dây dẫn và mối nối xuống cấp; thiếu hệ thống nối đất (tiếp địa); thi công không đúng kỹ thuật,...

Phạm Thành Chung, nếu thiết bị hoạt động bất thường nhưng chưa có dấu hiệu nóng, cháy, khói hoặc tia lửa, người sử dụng có thể ngắt aptomat nhánh của khu vực đó hoặc rút phích cắm thiết bị nếu đảm bảo điều kiện an toàn.

Ngược lại, cần dừng ngay và gọi người có chuyên môn khi đã xuất hiện mùi khét, khói, tia lửa điện hoặc tiếng lách tách; aptomat bị nhảy và lập tức nhảy lại khi thử bật; ổ cắm, phích cắm, dây điện bị biến dạng hoặc nóng chảy; khu vực tủ điện, ổ cắm bị ngập nước hoặc tường bị ẩm ướt rò điện.

Đối với trường hợp có người bị điện giật, phải ngắt ngay nguồn điện tổng từ xa hoặc dùng vật cách điện gạt nguồn điện ra, tuyệt đối không chạm trực tiếp vào nạn nhân.

Mức độ Một số dấu hiệu Nguy cơ Cách xử lý Cảnh báo sớm Đèn nhấp nháy, sáng yếu; aptomat thỉnh thoảng nhảy Hệ thống điện có dấu hiệu quá tải Giảm số thiết bị sử dụng cùng lúc; phân bổ lại phụ tải sang các mạch điện khác nếu có Báo động nguy hiểm Ổ cắm nóng, thiết bị có dấu hiệu rò điện ra vỏ, tiền điện tăng bất thường Rò điện hoặc quá nhiệt Ngừng sử dụng thiết bị; rút phích cắm trong điều kiện đảm bảo an toàn; kiểm tra hệ thống điện Báo động khẩn cấp Có mùi khét, khói, tia lửa, tiếng lách tách hoặc aptomat nhảy liên tục Chập điện, nguy cơ cháy nổ rất cao Ngắt aptomat; giữ nguyên hiện trạng và gọi thợ điện chuyên nghiệp (Chuyên gia tư vấn: TS.

Phạm Thành Chung, Khoa Điện, Trường Điện – Điện tử, Đại học Bách khoa Hà Nội)